Strona gminy Woźniki

 

 

       Lubsza jest uważana za jedną z najstarszych miejscowości na Górnym Śląsku, posiada stary murowany kościółek pod wezwaniem św. Jakuba Starszego, do którego po wyburzeniu zbudowanej w 1829 roku kaplicy św. Antoniego, w 9130 roku, dobudowano nowy neogotycki kościół o neobarokowym wystroju wnętrza. Kiedy zbudowano pierwszy kościół w Lubszy źródła milczą. W tradycji ludowej, z pokolenia na pokolenie, przekazywano legendarne informacje o ty, że pierwotnie lubszecka świątynia miała być  wybudowana tam gdzie dziś na Ślęzkowym kapliczka św. Krzyża się znajduje, lub że pierwotny kościół zamierzano postawić na Lubszeckiej Górze, tam gdzie według legendy miał na gruzach pogańskiej świątyni nauczać św. Wojciech. Inne podanie głosi, że zwożone kilkakrotnie drewno, nocą sturlało się w miejsce gdzie dziś murowany kościół się znajduje. Tam też Lubszanie widząc w tym akcie wole Bożą, drewniany kościółek postawili. Najstarszą wzmianką o istnieniu lubszeckiej świątyni, jest zapis poboru świętopietrza z 1374 roku, kiedy to zanotowano, że Lubsza zapłaciła 3 grosze.

Murowany kościół św. Jakuba Starszego wzniesiony został w drugiej połowie XIV wieku lub przełomie wieków XIV i XV na miejscu drewnianego.  Co było powodem jego zniszczenia, nie wiadomo. Legendy wspominają najazd Tatarów, przybyłych handlowym szlakiem krakowsko-wrocławskim, i zniszczeniu Lubszy. Wspominają także o pożarze kościółka, który mógł mieć miejsce później, w trakcie wojny pomiędzy Władysławem Jagiełłą królem polski, a Władysławem Opolczykiem, księciem opolskim w  latach 1391-1396 lub też po 1425 roku, w czasie wojen husyckich na Górnym Śląsku, szczególnie podczas wyprawy na ziemie śląskie Krystyna z Koziegłów, którą przeprowadził w odwecie za akcje Mikołaja Siestrzeńca w 1434 roku. Jeżeli wzniesiony został dopiero w początkach XV wieku, to fundatorami murowanego kościoła byli prawdopodobnie Piotr z Lubszy, kanclerz Bernarda, księcia opolskiego i  strzeleckiego, oraz jego brat, Mikołaj z Lubszy, kanonik opolski.

Murowany kościół wzniesiono z kamienia pochodzącego z głazów narzutowych pozostawionych na lubszeckich polach przez wycofujący się lodowiec. Całość z wyjątkiem wieży została otynkowana. Kościół jest orientowany. Zbudowany został w stylu gotyckim z cechami renesansowymi, wprowadzonymi w późniejszym czasie. Pierwotnie całość dachów kościoła, wieży, zakrystii i babińca pobita była gontami ( sędziołami ).

Prezbiterium:

Prezbiterium wzniesione zostało na planie prostokąta o wymiarach: 720x610 cm. Sklepione jest kolebkowo z lunetami. Trzy okna, jedno w ścianie wschodniej, dwa na południowej, zamknięte łukiem półkolistym, w głębokich wnękach. Prezbiterium połączone z nawą ścianą zachodnią rozprutą ostrołukowym wykrojem tęczy, szerokości 480 cm u podstawy. W 1934 roku wykrój tęczy zasłonięto mensą ołtarza i prowizoryczną ścianą utworzoną przez nastawę ołtarza z obrazem św. Wojciecha namalowanego przez Czesława Kuryattę. Prace rzeźbiarskie wykonał artysta Domin z Piekar Wielkich koło Bytomia. Z odciętego w ten sposób prezbiterium utworzono nową zakrystię.

W ścianie północnej prezbiterium znajduje się mały prostokątny otwór, mieszczący dawniej zamykaną szafkę służącą do przechowywania naczyń liturgicznych i olei świętych. 

W odległości 60 cm od północn0-zachodniego narożnika znajduje się otwór drzwiowy prowadzący do zakrystii z kamiennym późnogotyckim portalem o „..wykroju zamkniętym łukiem trójlistnym ścięty, profilowany, w prostokątnym obramieniu z maswerkami..”

Pod prezbiterium znajdowała się krypta, jedna z trzech zbudowanych w kościele, co zanotował ksiądz Mateusz Sałacinski w inwentarzu kościelnym założonym w 1707 roku: „Cripta In hec Ecclesia Est tres. Una ad sinistra cornu majoris Altadis, secunda ad altare sanci Antony, tertia In[…]”. W trakcie zakładania piecy do ogrzewania kościoła w 1945 roku i wcześniej podczas zgłębiania kanałów grzewczych w końcu lat trzydziestych, zniszczono częściowo kryptę pod prezbiterium a także drugą znajdującą się pod nawą, do której wejście prowadziło pod ołtarzem św. Antoniego ( nieistniejący, obecnie znajdują się tam schody na nową ambonę). W pomieszczeniach kotłowni kościoła, zachowała się jedna z nisz grobowych, pusta obecnie, ponieważ szczątki pochówków przeniesiono i pogrzebano w nieznanym miejscu na cmentarzu w Lubszy.

            Nawa kościoła:

Zbudowana na planie prostokąta o wymiarach: 1175x845 cm, nakryta nowszym, kasetonowym stropem płaskim. W południowej ścianie, w jej górnej części znajdują się dwa zamknięte półkolistym łukiem okna. W zachodniej części ściany wybity owalny otwór okienny, mający za zadanie rozjaśnienie światłem dziennym miejsca pod rozebranym, po 1930 roku, drewnianym chórem organowym.

W odległości około 650 cm od zachodniej ściany, osadzony jest ostrołukowy portal kamienny, z masywnymi drewnianymi drzwiami, prowadzącymi do kruchty zwanej babińcem. Podobny lecz większy portal, osadzony na osi zachodniej ściany z dwuskrzydłowymi drzwiami szerokości 150 cm, prowadzącymi do przyziemia wieży, zamykanymi ozdobnym, kutym, osiemnastowiecznym zamkiem.

Nieistniejący otwór organowy, o wymiarach: 845x275 cm, posiadał schody prowadzące od strony drzwi do wierzy w stronę ściany południowej. W 1899 roku za sprawą organisty wykonano nowe, dodatkowe wejście na chor organowy. Dotychczasowe nie spełniało dostatecznie swojej funkcji, gdyż z powodu przepełnienia kościoła często nie było możliwym dostanie się na chór, co szczególnie było uciążliwe dla organisty. Za zgoda proboszcza w zachodniej ścianie nawy wybito z chóru otwór prowadzący na zewnątrz kościoła, pomiędzy szkarpą a południową ścianą wieży, w którym zabudowano drzwi i prowadzące do nich schody. Całość kosztów budowy wyniosła 100 marek, które zebrano po 1 marca 1899 roku w formie dobrowolnych datków od wiernych uczęszczających na chór organowy.

Pol likwidacji chóru w starym kościele, w związku z postawieniem nowego w dobudowanym w 1930 roku kościele, otwór drzwiowy zamurowano a prowadzące na zewnątrz kościoła schody rozebrano. Nie znany jest jej pierwotny wygląd północnej ściany kościoła z uwagi na prowadzone w przeszłości przebudowy tej części kościoła. Być może kościół posiadał symetrycznie wybite okna na wzór ściany południowej. W wieku XIX, w związku z dobudową od strony północnej do kościoła kaplicy św. Antoniego, w ścianie wypruto półkolisty otwór, średnicy 830 cm, oddalony 290 cm od ściany zachodniej i 136 cm od ściany wschodniej. Uzyskano w ten sposób połączenie kościoła z kaplicą. Wykonany wtedy otwór istnieje do dnia dzisiejszego i jest połączeniem starego kościoła z nawą nowego kościoła.

Zakrystia:

Zbudowana w północno-wschodnim narożniku, pomiędzy prezbiterium a nawą kościoła, na planie prostokąta o wymiarach wnętrza; 500 x 252 cm. Grubość muru wynosi od około 90 do 100 cm. Zakrystia sklepiona kolebkowo. W przeszłości w północnej ścianie posiadała otwór okienny, szerokości 105 cm, który oddalony był 140 cm od zachodniej ściany. Otwór ten zamurowano w związku z dobudową nowego kościoła i wybiciem obok drzwi prowadzących do jego prezbiterium. W ścianie wschodniej znajdowały się drzwi prowadzące, podobnie jak obecnie, na zewnątrz kościoła. Przejściowo, od 1930 roku do niedawna, w miejscu tym było prostokątne okno, rozjaśniające wnętrze starej zakrystii.

Kruchta:

Zbudowana na planie kwadratu o wymiarach wnętrza: 360 x 360 cm, i grubości murów 80-90 cm. Sklepiona kolebkowo, o trójspadowym dachu, w przeszłości krytym gontem, obecnie dachówką. Wejście od strony południowej, z nowszymi drzwiami. Do 1930 roku, z uwagi na przepełnienie kościoła wiernymi, spowodowane szczupłością wnętrza, wielu uczestników nabożeństw zmuszonych było do uczestnictwa w liturgii na zewnątrz kościoła. Chcąc uchroni wiernych przed deszczem, przed wejściem do kruchty dobudowano, prawdopodobnie w dziewiętnastym wieku, drewniane, kryte gontem zadaszenie. Kruchta niesymetrycznie wbudowana w południową fasadę kościoła, w odległości 300 cm od wschodniego narożnika nawy. Z kościołem połączona jest ona otworem drzwiowym ze znacznie przesuniętym w lewo osią drzwi wejściowych do nawy starego kościoła.

Wieża kościoła:

Wieża połączona symetrycznie z nawą od zachodu, zbudowana na planie zbliżonym do kwadratu: ściana zachodnia – 625 cm, ściany południowa i północna -540 cm, wschodnia –wspólna z kościołem. Wnętrze wieży prostokątne, o wymiarach: 420 x 400 cm. Mur grubości 120 cm. W zachodniej ścianie otwór drzwiowy w górnej części półkolisty. Na każdym piętrze otwory okienne, wąskie, prostokątne. Na najwyższym szerokie, półkoliście zwieńczone. Wieża prawdopodobnie pierwotnie drewniana, zbudowana w XV-XVI wieku. Na przełomie XVII i XVIII częściowo zrujnowana jak zanotowano w wizytacji 1720 roku, była wewnątrz załamana. W 1770 roku odbudowana. Pierwotnie, zwieńczona czterospadowym, stromym dachem, krytym gontem. W 1824 roku nastąpiło podwyższenie wieży o ośmioboczną cześć zakończoną nakrytym baniastym hełmem, podbitym gontem. Obecnie „cebula wieży”, po uszkodzeniach spowodowanych wichurą w końcu lat trzydziestych XX wieku, podbita jest blachą miedzianą. Na górnym piętrze zawieszone są dzwony, z których najstarszy, o wadze 500 kg, odlano w 1536 roku, natomiast pozostałe sprawiono niedawno, bo w latach 1979-1982 ( Jan Paweł – 290 kg i Antoni-150 kg), z fundacji parafian. Konsekracji nowych dzwonów dokonał dnia 29.09.1982 roku ordynariusz katowicki, ksiądz biskup Herbert Bednorz.

Przejściowo obok kościoła stała tak zwana Campanella, drewniana wieża, którą zbudowano w końcu XVII lub początku XVIII wieku, po załamaniu się wnętrza starej murowanej wieży. Rozebrano ją jako już niepotrzebną, po roku 17770, po odbudowie kamiennej, masywnej murowanej wieży kościoła.

 

 

Kościół w Lubszy najpiękniejszy według głosujących w plebiscycie Dziennika Zachodniego. 31 lipca br. zakończyło się głosowanie w plebiscycie portalu Nasze Miasto na najpiękniejszy kościół powiatu lublinieckiego. Zdobywając pierwsze miejsce spośród 34 świątyń oraz 10408 głosów.

Wszystko to  w roku jubileuszowym - 700-lecia sołectwa. Cieszymy się z tych sukcesów, i wierzymy że wpłynie to na zaistnienie wiedzy o Lubszy i jej wyjątkowych zabytkach w szerokiej świadomości społecznej.