Strona gminy Woźniki

W dawnych opisach statystycznych Śląska znajdujemy prócz opisu miejscowości również dane o zamożności mieszkańców je zamieszkujących. W przypadku wiosek i małych miasteczek mieszkańcy ci określani są jako kmiecie (w tym pół i ćwierćkmiecie), zagrodnicy, hauslerzy i komornicy, z czego swoje gospodarstwa posiadali kmiecie i zagrodnicy. Majątek zagrodnika to zagroda wielkości od 5 do 15 morgów, natomiast kmiecie posiadali gospodarstwa wielkości 4 łanów - czyli 120 morgów (stąd też określenia pół i ćwierćkmiecie). Gospodarstwo zagrodnika wraz zabudowaniami wyceniane było średnio na 220 talarów, a bez zabudowań można było za tę kwotę kupić nawet 170 morgowe pole.

W naszej okolicy w 1783 roku wyglądało to następująco: Babienica - 1 kmieć, 18 półkmieci i 19 zagrodników, Kamienica - 29 kmieci i 28 zagrodników, Ligota Woźnicka – 5 kmieci, 26 półkmieci i 20 zagrodników, Lubsza – 47 kmieci i 24 zagrodników, Łany – 37 kmieci i 12 zagrodników, Psary – 14 kmieci i 22 zagrodników, Woźniki – 23 kmieci, 86 półkmieci i 11 zagrodników.

Z opisu prawie sto lat późniejszego, zamieszczonego u Triesta, pochodzą dane o łącznej wielkości gospodarstw w poszczególnych miejscowościach. I tak Woźniki posiadały 4400 morgów łąk i pól (wśród mieszczan nie rozróżniano już klas ludności wiejskiej), a majątki księcia Donnersmarcka w Woźnikach i Lubszy łącznie posiadały 30788 morgów, z czego 4285 morgów pola, 715 morgów łąk, 800 morgów nieużytków i 22985 morgów lasu. W poszczególnych wioskach wyglądało to następująco: Babienica - 26 półkmieci, 18 zagrodników i 23 zagrodników uprawiających łącznie 1814 morgi pola, 104 morgi łąk, 6 morgów ogrodów i 20 morgów nieużytków; Kamienica - 31 półkmieci, 27 zagrodników i 45 komorników uprawiających łącznie 2317 morgów pola, 266 morgów łąk i 1326 morgów pastwisk; Ligota Woźnicka - 22 półkmieci, 23 zagrodników i 58 komorników uprawiających łącznie 2806 morgów pól, 200 morgów łąk i 80 morgów nieużytków; Lubsza - 4 kmieci, 19 półkmieci, 31 ćwierćkmieci, 17 zagrodników i 18 komorników uprawiających łącznie 1784 morgi, z czego 1450 morgów stanowią pola, 308 morgów to łąki i 26 morgów to ogrody; Łany - 1 kmieć, 4 półkmieci, 11 ćwierćkmieci, 16 zagrodników, 3 półzagrodników i 36 komorników posiadających łącznie 1163 morgi pola, 571 morgów łąk, 27 morgów ogrodów, 65 morgów lasu i 118 morgów pastwisk i nieużytków; Piasek - 3 zagrodników, 16 komorników i 10 kolonistów uprawiając łącznie 322 morgi pola, 104 morgi łąk i 4 morgi ogrodów; Psary - 22 półkmieci, 28 zagrodników i 29 komorników uprawiających łącznie 1049 morgów pól, 175 morgów łąk, 40 morgów ogrodów i 528 morgów nieużytków; Zamek Woźnicki - 1 zagrodnik, 1 półzagrodnik i 5 komorników posiadających na terenach miejskich Woźnik 29 morgów; Zielona - 6 kmieci, 4 półkmieci, 9 zagrodników, 16 półzagrodników i 19 komorników uprawiający łącznie 785 morgów pól, 426 morgów łąk i 14 morgów ogrodów. Na polach tych głownie uprawiano zboża, łubin, kartofle i kapustę.

Z tego samego źródła pochodzą również dane o strukturze hodowli zwierząt w poszczególnych miejscowościach. I tak w Woźnikach hodowano 209 koni, 572 sztuki bydła rogatego i 102 świnie; w majątku księcia - 40 koni, 72 woły, 44 krowy, 76 cieląt i 2150 owiec; Babienica - 45 wołów, 128 krów i 106 cieląt; Czarny Las - 6 koni, 12 wołów i 30 krów; Kamienica - 50 koni, 10 wołów i 150 krów; Ligota Woźnicka - 100 koni, 300 krów, 40 wołów i 100 świń; Lubsza - 65 koni, 5 wołów, 180 krów, 30 cieląt i 25 świń; Łany - 101 koni ze wszystkim, 3 buhaje, 4 woły, 297 sztuk krów i cieląt oraz 22 świnie; Piasek - 6 koni, 4 woły, 72 krowy, 16 cieląt i 12 jałówek; Psary - 17 wołów, 147 krów i 125 cieląt; Zamek Woźnicki - 4 konie, 18 krów i 5 świń; Zielona - 38 koni, 8 wołów, 96 krów i 30 świń.

Większy problem napotykamy próbując ustalić nazwiska tych gospodarzy. Jako jedno ze źródeł można potraktować drukowane w amtsblatach ostrzeżenia przed pryszczycą, różycą świń czy cholerą drobiu, które to choroby często w przeszłości nawiedzały gospodarstwa rolne w całej Europie, nie powodując przy tym tak wielkiej paniki, jaką widzimy w ciągu ostatnich kilku lat.

Choroby takie w latach 1883 - 1908 wystąpiły u następujących hodowców: Babienica: Stanislaus Bartosch, Franz Cyll, Josef Hointza, Michael Franczyk, gospodarz Vincent Kaczuga, Simon Kloß, Michael Kurek, Franz Lang, zagrodnik Valentin Malek, Michael Matuschik, gospodarz Jacob Opielka, Susanna Ordon, Peter Otrembnik, Johann Porembski, Carl Reifland, Schesny, naczelnik gminy Slotta, Julius Zappel, Czarny Las: robotnik kontraktowy Lorenz Paeys, robotnik dominialny Jacob Pyrrek, Joseph Wachowski, Dąbrowa Wielka: Stephan Duda, Berhard Wysotzki, Drogobycza: Andreasa Klitta, Górale: Carl Jendryschik, Huta Karola: zagrodnik Valentin Badura, gajowy Josef Irek, zagrodnik Franz Jonetzki, zagrodnik Peter Lang, Albert Pietz, Kamienica: zagrodnik Jakob Froch, robotnik Gregor Gawel, stodolnik Kaldonek, zagrodnik Bernhard Kalla, parobek Krzeminski, Florian Mrzeniczok, parobek Niegoda, Fridolin Pauly, gospodarz Thomas Plasczymonka, szafarz Plonka, Johann Pogoda, Michael Rzesnitzek, gospodarz Karl Zock, Kamieńskie Młyny: Vinzent Goroll, Theofil Grabowski, Franz Klitta, gospodarz Stanislaus Lipinski, Peter Schlensog, młynarz Valentin Stephani, Johann Zok, Kolonia Woźnicka: kolonista Albert Ossadnik, Martin Potempa, Ligota Woźnicka: kierownik szkoły Brisch, robotnik Lorenz Gaidzik, gospodarz Lech, Carl Michalski, gospodarz Nowara, Alois Ossadnik, Albert Ruppik, gospodarz Rzepka, zagrodnik Stephan Muschik, Lubsza: gospodarz Carl Bartsch, Paul Brzozowski, kołodziej dominium Constantin Drynda, parobek Franz Filipczyk, szafarz Thomas Gawel, Franz Hampel, kowal Franz Irrek, Paul Kasperczyk, Lucie Ksionzek, Franz Kutsch, Johann Lech, zagrodnik Peter Nawrath, Josef Nokielski, Franz Opielka, Jacob Opielka, owczarz Michael Ossadnik, Karl Pajonk, gospodarz Mathus Pieda, Alexander Sappa, Julianne Skopp, karczmarz Johann Waindziok, gospodarz Joseph Zok, Martin Zok, Pius Zok, Łany: Paul Flakus, gospodarz Ordon, Carl Pniok, Franz Slotta, Paul Slotta, Barthoilomäus Soglowek, Nikolaus Zogel, Mzyki: rzeźnik Julius Buchenfeld, gospodarz Paul Hanulok, Pakuły: Jacob Skopp, Franz Bonk, Piasek: leśniczy Both, murarz Johann Kwietschinski, karczmarz Josef Sosnitza, Polski Las: leśniczy Gregor, gajowy Moll, leśniczy Schnura, Psary: Jakob Bommer, Ludwig Brok, Jakob Brunner, Adolf Filipczyk, robotnik Johann Golombek, kołodziej Johann Golombek, gospodarz Adam Marusczyk, karczmarz Friedrich Roth, rzeźnik Jacob Schlensok, rzeźnik Josef Schlesok, zagrodnik Franz Soßnitza, Johann Soßnitza, zagrodnik Franz Woitaschik, zagrodnik Josef Woitaschik, Skrzesówka: Leopold Wachowski, Ślęskowe: Bronislawa Duda, Smolana Buda: kolonista Franz Bartos, Solarnia: Josef Broncel, Franz Schikora, robotnik Ludwig Wendzik, gajowy lasu miejskiego Zalzinski, Sośnica: robotnik Johann Pyka, Sulów: Joseph Nokielski, Carl Muschik, Martin Muschik, Szyjnów: Adolf Kwietschinsky, zagrodnik Alexander Schrott, Woźniki: gospodarz Lorenz Altdorf, gospodarz Franz Barczyk, gospodarz Theodor Bazan, gospodarz Casper Brzozowski, Heronime Bulka, rzeźnik Peter Cichowski, robotnik Andreas Cwielong, gospodarz Franz Cwielong, Thomas Cwielong, gospodarz Raphael Dlugai, Victor Dlugai, lekarz Drischel, gospodarz Peter Dugai, rolnik Valentin Dyballa, naczelnik kontroli granicznej Dziorobek, gospodarz Alexander Flakus, gospodarz Andreas Flakus, rzeźnik Peter Flakus, rzeźnik Gottlieb Gräser, rzeźnik Carl Janos, gospodarz Carl Janus, Florian Janus, gospodarz Anton Jarzombek, wdowa Florentine Kalinowski, wdowa Marie Kawaletz, gospodarz Johann Kaziemirczyk, tokarz Albert Leichtmann, Theodor Maxisch, gospodarz Thomas Maxisch, wdowa Barbara Mierzwa, wdowa Elisabeth Mierzwa, Joseph Mierzwa, gospodarz Valentin Mierzwa, gospodarz Valerian Mierzwa, gospodarz Franz Morcinek, rolnik Johann Nawrotek, rzeźnik August Nowozimsky, gospodarz Clemens Otrembnik, dróżnik Anton Plitzko, Radlik, wdowa Karoline Ratzki, wdowa Mathilde Ratzki, gospodarz Simon Rosanka, robotnik dominialny Carl Roßkos, gospodarz Josef Schikora, gospodarz Carl Sczygalla, gospodarz Franz Sczygalla, gospodarz Stefani, furman Emil Steinert, piekarz Paul Wieczorek, gospodarz Bartholomäus Wilezalek, burmistrz Zimmermann, Zamek Woźnicki: robotnik dominialny Franz Flakus, koniuch Hewig, nadispektor Hohlfeldt, kowal dominialny Carl Maus, kołodziej Melcher, wdowa Mnich, inspektor ekonom Nowak, robotnik dominialny Theodor Plasczymonka, pastuch Popczyk, parobek Psiuk, robotnik dominialny Pyrrek, parobek Zielinski,

Oczywiście większość gospodarstw była wolna od zarazy, ale aby znaleźć dane osobowe ówczesnych gospodarzy należałoby przejrzeć dawne wykazy podatkowe, do których obecnie nie mam dostępu.

Piotr Kalinowski