Strona gminy Woźniki

Obecnie wpadł mi w ręce urzędowy wykaz wszystkich firm całego Śląska z 1912 roku liczący ponad 2000 stron, na podstawie którego można krótko scharakteryzować firmy działające w okolicy Woźnik w tamtym okresie.

I tak łącznie na terenie dzisiejszej gminy zarejestrowanych było 140 firm, z czego 54 w Woźnikach, 24 w Psarach, 19 w Lubszy, 14 w Ligocie Woźnickiej, 13 w Kamienicy, 6 w Babienicy, 5 w Łanach, 4 w Dyrdach i 1 w Czarnym Lesie.

Tylko niektóre z nich były spółkami lub spółdzielniami, a większość pracowała na własny rachunek. Te spółki były przede wszystkim bankami spółdzielczymi, zwanymi w tamtych latach „Kasą Oszczędności i Pożyczek” (Spar und Darlehenkasseverein) i działały w Woźnikach, Ligocie Woźnickiej, Lubszy i Psarach. Była również zarejestrowana jedna spółka blacharska Dlugai J & Comp w Woźnikach. Pozostali przedsiębiorcy działali na własny rachunek.

Największe firmy oprócz majątków księcia Donnersmarcka (ziemia, lasy, kamieniołomy, gorzelnia) i majątku wrocławskiego kupca Ferdinanda Zieglera w Czarnym Lesie (ziemia, lasy, cegielnia, gorzelnia, fabryka rur drenarskich i wapiennik) to znajdująca się w rękach woźnickiej rodziny Brauer (faktycznie podzielone na 4 firmy) agencja ubezpieczeniowa, przedstawicielstwo banku, biuro informacyjne, fabryka likierów, sklep żelazny, trzy sklepy z tkaninami (w tym jeden z licencją na eksport do Polski i import z Turcji), sklep skórzany, trzy sklepy z modą, sklep korzenny, trzy wozy spedycyjne kursujące na trasie miasto – granica, zakład tapicerski i dwa sklepy herbaciane. Inna woźnicka rodzina Riesenfeld posiadała agencję ubezpieczeniową, sklep z materiałami budowlanymi, hurtownię piwa, fabrykę likierów, drogerię, sklep ze szkłem i porcelaną, sklep ze skórzanymi torebkami, skład węgla, dwa sklepy z nawozami rolniczymi, sklep spożywczy, sklep korzenny, wóz spedycyjny i sklep herbaciany.

Prócz tego znajdowały się jeszcze następujące sklepy: w Woźnikach: spożywczy, zbożowy i korzenny oraz fabryka likierów należące do Kuschela, pasmanteryjny i galanteryjny Kosterlitza; w Ligocie: spożywczy i korzenny Marii Freund, takie same Heryk Pauliny i Ossadnik Josephy oraz korzenny Majut Cäcyli czy nawet handlarz końmi Karl Rzepka; w Psarach agencja ubezpieczeniowa, sklepy korzenny, spożywczy, rowerowy i z obuwiem Wilhelma Tyczki; w Lubszy: sklepy skórzany, korzenny i spożywczy Heimanna, sklep korzenny i spożywczy Augusta Ochmanna oraz taki sam Franza Opielki; w Kamienicy: sklepy korzenny i spożywczy Jenny Gerstel i Roberta Totschek.

Inni przedsiębiorcy nie zajmowali się handlem a produkcją. Należeli do nich właściciele cegielni Paul Skopp z Solarni i Ludwig Czornik z Psar, właściciele wapienników w Lubszy Max Wienner i Josef Nawrath oraz właściciele kamieniołomów Josef Bogatzki z Lubszy i Franz Woisyk z Psar.

Jeszcze inną dziedziną biznesu, reprezentowaną głównie przez rzemieślników były usługi. Swoje warsztaty tu mieli: stolarze: Bartoha Karl w Dyrdach, Kerpetschok i Johann Slotta w Woźnikach (ten ostatni nawet posiadał zakład pogrzebowy), Karl Bartocha z Dyrdów, Josef Slotta w Babienicy, Eduard Mathyl w Psarach, Vinzent Eisermann i Oskar Tröger w Lubszy oraz Josef Bartos z Kamienicy (wyrób mebli); kołodzieje: Johann Kazmierczyk z Woźnik, Stanislaus Boguwolski z Ligoty (do tego posiadał również wiatrak), Franz Golombek, Johann Mathyl i Theodor Potempa z Psar; powroźnik Stephan Müller z Woźnik; szewcy: Paul Kawalletz i Johann Maruszik z Woźnik, Adolf Bodora z Psar, Wilhelm Langer z Lubszy, Dudnitzek z Kamienicy; krawcy: Adolf Morzinek, Philipp Muschik i Johann Sogloweck z Woźnik, Johann Kwieczinski z Psar, Adolf Irrek i Johann Stolarczyk z Lubszy, Bodora z Kamienicy, Franz Slotta z Ligoty Woźnickiej; kowale: Karl Böhm, Karl Bronzel i Ludwig Michalski z Woźnik, Vinzent Nowacki z Dyrd, Josef Barwitzky i Josef Schittek w Babienicy, Franz Barwitzki z Psar, Karl Bronzel i Karl Schrötter z Łanów, Mrowietz i Pelka z Kamienicy, Karl Rzepka z Ligoty Woźnickiej; młynarze: Johann Ganschinietz z Woźnik; Oleksik i Pächter z Psar (ten drugi posiadał młyn parowy), Robert Dlugosch i Theodor Ganschinietz z Łanów, Vinzent Reschka i Franz Stephani z Kamienicy; blacharze: Johann Janischowsky, Franz Leichtmann i Johann Skolik z Woźnik; fryzier Sacher z Woźnik; rzeźnicy: Peter Cichowski, Franz Flakus, Peter Flakus, Ginter Gräser, Emma Janus, Karl Janus, Roman Pichen, Johann Potrawa i Karl Rosanka z Woźnik, Peter Buchenfeld w Babienicy, Josef Schlenzok, Jakob Schlensok i Michalek z Psar, Karl Lindel i Alois Sosnitza z Lubszy, Alois Kaminski z Kamienicy, Peter Heryk z Ligoty Woźnickiej; tokarze: bracia Leichtmann z Woźnik; dekarze: Josef Dlugai i Josef Skolik z Woźnik; bednarze: Johann Fuss z Woźnik, Johann Czyll z Psar; piekarze: Paul Gnatzy i Nikolaus Händler z Woźnik, Johann Marusczyk z Psar, Alois Ochmann z Lubszy; murarze: Adlof Skrobek z Dyrd, Johann Jok, Heinrich Lindel i Theodor Mathyl z Psar; pszczelarze: Johann Matyl i Johann Golombek z Psar; siodłarz Alois Sczech z Lubszy i ruchomy tartak (tracze): Johann Bogatzki i Franz Segeth z Lubszy.

Na zakończenie przeglądu gospodarczego należy przedstawić jeszcze hotele Roth Adler w Sośnicy oraz Tivoli i Schittko w Woźnikach oraz pozostałe restauracje i gospody prowadzone przez Maxischa w Woźnikach, Jakuba Schatton w Dyrdach, Jany Salo w Babienicy, Josefa Sowa i Michalka w Psarach, Karla Lindel, Maxa Wiener, Paula Pächter i wdowę Bartsch w Lubszy, Paula Kostyra i Emmanuela Misch w Kamienicy, Antona Wachowski i Karla Waindzick w Ligocie Woźnickiej.